جايگاه سلامت اجتماعی

سلامت اجتماعی در هر جامعه ای به وضع موجود آن بستگی دارد اما جامعه سالم‏، جامعه اي است كه در آن فقر (انواع گوناگون فقر)‏، حاشیه­ نشینی و خشونت نباشد و کرامت انسان­ ها پایمال نشود، حقوق شهروندي و ساير پيمان­ هاي بين­ المللي مرتبط با حقوق انسان­ ها رعايت شود، همگان به خدمات سلامت و بيمه دسترسي داشته باشند، بيماري­ ها کنترل شده باشند، آمار طلاق در آن کم باشد، امنيت (در همه جوانب آن) محسوس باشد‏، توزيع درآمدها عادلانه باشد و بيکاري وجود نداشته باشد‏، سطح مشاركت اجتماعي (تعداد و كيفيت نهادهاي مدني و تشكل ­هاي غيردولتي و امور داوطلبي) در آن بالا باشد و از آن به نحو احسن بهره برده شود‏، تبعيض (انواع و سطوح گوناگون آن) وجود نداشته باشد و در يك كلام كليه افراد از زندگي خود احساس رضايت داشته باشند.

با این نگاه، فرآیند انتخابات زمانی منافع ملی و سلامت اجتماعی را تامین خواهد کرد که از دو منظر روان ­شناختی و جامعه ­شناختی از یک سو و نحوه حرکت و اقدامات نخبگان و سیاست­ مداران از سوی دیگر‏، از سامان صحیحی برخوردار باشد و مردم بتوانند از گفتمانی که نخبگان علمی و سیاسی طرح مي­كنند، دریافت و برداشتي روشن و درست از چشم­ انداز و آینده كشور و زندگي خود داشته باشند‎، چشم­ اندازی که مبتنی بر آگاهی از مواضع رقبای انتخاباتی، استراتژی آنان و مطلوبیت­ های نسبی یک رفتار عقلایي بر اساس تامين حداكثري منافع ملي و نيازهاي پيش­ گفته باشد.

در کشورهای توسعه­ یافته دنیا، کاندیداهای ریاست جمهوری یکی از سه اولویت نخست برنامه ­های خود را بحث سلامت مردم مطرح می­کنند چرا که بر این باورند که تضمین سلامت مردم کشورشان، گامی است به سوی توسعه آن­ ها. حوزه سلامت یکی از فصول مهم اجتماعی و موثر در حوزه شهروندی به شمار می‌رود و جزو بحث ‌های مهم و تاثیرگذار در پیشرفت و تعالی کشورها محسوب می‌شود. 

بی ­تردید در یک رقابت انتخاباتی، پیروزی زمانی به دست می آید که ابتدا مردم از سوی نامزدها و سیاست­ مداران متقاعد شده باشند که اولا برنامه دارد، ثانیا برنامه­ اش چقدر به نفع مردم و کشور است و ثالثا به برنامه ­ای که وعده می ­دهد وفادار خواهد ماند.

به طور مثال یکی از اولویت‌های اجتماعی که باید مدنظر کاندیداهای ریاست جمهوری قرار گیرد، مساله اعتیاد است. بنابر آمار ستاد مبارزه با مواد مخدر، در حال حاضر یک میلیون و ۳۵۰ هزار نفر درگیر اعتیاد هستند که زندگی نزدیک به شش میلیون ایرانی را تحت تاثیر خود قرار می ‌دهند. پیش ­گیری، مقابله با ورود مواد مخدر، درمان، توانمندسازی معتادان و خانواده‌ های آنان و ایجاد اشتغال برای آن­ها از جمله مواردی است که می‌تواند در بهبود این وضعیت موثر واقع شود.

 امروز نزدیک به ۱۱ میلیون حاشیه ­نشین در اطراف شهرهای بزرگ كشور ساكن هستند که باید بحث نوسازی و بازسازی اماکن مسکونی و اجرای طرح‌های شهری در این مناطق  دنبال شود. همچنین آمارها نشان می‌دهد كه از هر چهار ازدواج یکی منجر به متارکه می ‌شود و صدمات بسیار زیادی را ایجاد مي­کند. برای کاهش این آمار باید مساله ازدواج را تسهیل کرد و اقداماتی را انجام داد که منجر به تحکیم بنیان خانواده شود.

از سوی دیگر، آمار ۲۳.۶ درصدی اختلالات روانی در جمعیت 15 تا 64 ساله کشور، ضرورت توجه به افزایش نشاط اجتماعی را دوچندان می­ کند، به طوری که با ایجاد نشاط در سطح جامعه می‌ توان از این اختلالات و افسردگی پیشگیری کرد. باید کاری کنیم که مردم شاد باشند و رفتار ما موجب تکدر خاطر آن­ها نشود. بهبود وضعیت اشتغال، وضعیت اجتماعی و برطرف کردن دغدغه‌های اداره زندگی، جزو اقدامات بنیادینی است که باید از سوی دولت انجام شود. اقداماتي مانند برنامه ‌های فرهنگی مناسب، توجه به برنامه‌ های صدا و سیما، شادی و نشاط و فراهم کردن زمینه حضور مردم در اماکن مختلف فرهنگی و هنری و ... نیز در این مورد موثر است. به نظر می ‌رسد اقدامات خوبی صورت گرفته، ولی هنوز کارهای جدی‌تری لازم است که در این حوزه انجام شود.

از نگاهی دیگر، اشتغال از جمله موضوعات بسیار مهم است؛ به همین دلیل دولت آتی باید زمینه اشتغال جوانان را فراهم کند. هم­چنین نزدیک ۶۰ درصد ظرفیت دانشگاه‌ ها به زنان اختصاص پیدا کرده است و ما با پدیده زنان تحصیل‌کرده روبرو هستیم که باید زمینه اشتغال و حضور موثر ايشان در جامعه فراهم شود.

توجه و تقویت تشكل­هاي غيردولتي از دیگر مواردی است که دولت آینده باید به آن اهتمام جدی داشته باشد و بحث مشاركت اجتماعي را جدي تلقي كند. واگذاری کارهای غیرحاکمیتی به سازمان‌ های مردم­ نهاد و حمایت از آن­ها در راستای حضور در مجامع بین ‌المللی نيز به رشد آن­ها کمک می‌کند. در عین حال بیش­تر از بحث‌ های مالی، حمایت ‌های معنوی می‌تواند به ارتقای فعالیت این تشكل ­ها کمک کند.

موضوع سلامت در دولت ­های قبل از دولت یازدهم در کشور از اولویت پایینی برخوردار بوده است و نقش اندک و کم­رنگی در رای ­آوری نامزدهای انتخاباتی داشت. اشتباهی که ضربه­ های جبران­ناپذیری را به مردم و کشور وارد کرد چرا که سلامت بعد از امنیت که دومین مولفه مهم در اداره کشور محسوب می ­شود، نادیده گرفته شده بود.

علاوه بر این موضوع، سالمندتر شدن جمعیت کشور نیز بحثي بسیار مهم است و کشور باید  از نظر زیرساختی و بضاعت مالی، در آینده با این تغییرات هم­خوانی داشته باشد. در این راستا شناسایی عوامل خطر، کاهش آن­ها در جهت اصلاح الگوی زندگی ایرانی و کاهش بار بیماری ‌های غیرواگیر، شناسایی عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، پیچیده‌تر شدن بیماری‌های قلبی و عروقی، حوادث ترافیکی و سرطان‌ ها و در مجموع  سیمای نوین برخی از بیماری‌ ها از جمله مواردی است که کشور در آینده با آن روبه­ رو خواهد بود و لازم است توجه به آن­ها، جزو برنامه‌های کاندیداها قرار گیرد.

به طور کلی روي­كرد سلامت جامعه ­محور، مجموعه اقداماتي را شامل مي‌شود تا جوامع را به تعادل برساند. بهتر و شاید ضروری است که در انتخابات رياست ­جمهوري، نامزدهای انتخاباتی به این سوال کلیدی پاسخ صریح و روشنی بدهند كه آیا موضوع سلامت اجتماعی مردم چه جایگاهی در برنامه­های آن­ها دارد؟ پاسخ به این سوال، بايد در برنامه ­هاي نامزدها در انتخابات ریاست جمهوری دوازدهم نقش کلیدی و تعیین ­کننده داشته باشد./

*دکتر سید محمدهادی ایازی/ معاون اجتماعی وزير بهداشت

نسخه چاپي ارسال به دوست

دوشنبه ١١ ارديبهشت ١٣٩٦ - ١٣:٣٩ / شماره خبر: ١٦٠٦٩٩ / تعداد نمايش: 733